Τσικνοπέμπτη: Πώς καθιερώθηκε το έθιμο και πώς γιορτάζεται σε όλη την Ελλάδα

Η Τσικνοπέμπτη σηματοδοτεί μια από τις πιο γευστικές και χαρούμενες ημέρες της αποκριάτικης περιόδου στην ελληνική παράδοση. Εντάσσεται στην Κρεατινή εβδομάδα, όταν το κόκκινο κρέας βρίσκεται στο επίκεντρο του τραπεζιού και η μυρωδιά της τσίκνας γεμίζει κάθε γειτονιά. Πρόκειται για την τελευταία ευκαιρία να απολαύσουμε κρέας πριν την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστευτικής περιόδου που προηγείται του Πάσχα

Η θρησκευτική σημασία της Τσικνοπέμπτης

Η συγκεκριμένη ημέρα εντάσσεται στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο ως μέρος του Τριωδίου, της προπασχαλινής περιόδου που διαρκεί τρεις εβδομάδες. Όπως εξηγεί ο Αρχιμανδρίτης π. Νικόλαος Λαγουμτζής της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς, την Τσικνοπέμπτη οι πιστοί προετοιμάζονται ψυχικά και σωματικά για τη Σαρακοστή. Η εορταστική κατανάλωση του κρέατος γίνεται με χαρά και συγκέντρωση της οικογένειας, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στην καθημερινότητα και τη νηστεία.

Το Τριώδιο χωρίζεται σε τρεις διακριτές εβδομάδες. Η πρώτη ονομάζεται Προφωνή ή Απολυτή, η δεύτερη είναι η Κρεατινή όπου εντάσσεται η Τσικνοπέμπτη, και η τρίτη είναι η Τυρινή ή Τυροφάγος. Κατά την τελευταία αυτή εβδομάδα, το κρέας αποκλείεται πλήρως από τη διατροφή και επιτρέπονται μόνο γαλακτοκομικά προϊόντα, σε μια σταδιακή προσαρμογή προς την αυστηρή νηστεία.

Γιατί επιλέχθηκε η Πέμπτη ως ημέρα εορτασμού

Η επιλογή της Πέμπτης δεν είναι τυχαία αλλά συνδέεται άμεσα με τον εκκλησιαστικό κανόνα της νηστείας. Στην ορθόδοξη παράδοση, η Τετάρτη και η Παρασκευή αποτελούν ημέρες νηστείας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Κατά την πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου, η Απολυτή, η συνηθισμένη νηστεία αυτών των ημερών αναστέλλεται προσωρινά.

Ωστόσο, κατά τη δεύτερη εβδομάδα, την Κρεατινή, η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής επανέρχεται. Έτσι, η Πέμπτη βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ημέρες νηστείας, καθιστώντας την ιδανική για τον εορτασμό. Το γεγονός ότι προηγείται και ακολουθείται από νηστεία προσδίδει στην Τσικνοπέμπτη έναν ιδιαίτερο εορταστικό χαρακτήρα.

Το κόκκινο χρώμα που κυριαρχεί αυτή την ημέρα, τόσο από το κρέας όσο και από το κρασί, φέρνει στο μυαλό τη Λαμπρή και τη χαρά της Ανάστασης, δημιουργώντας μια συμβολική σύνδεση με το Πάσχα που πλησιάζει.

Τοπικά έθιμα και παραδόσεις σε όλη την Ελλάδα

Κάθε γωνιά της Ελλάδας έχει αναπτύξει τα δικά της ξεχωριστά έθιμα για την Τσικνοπέμπτη, εμπλουτίζοντας την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Στη Θήβα, η ημέρα αυτή σηματοδοτεί την έναρξη του παραδοσιακού «βλάχικου» γάμου. Το δρώμενο ξεκινά με το προξενιό, συνεχίζεται με την τελετή του γάμου και κορυφώνεται την Καθαρά Δευτέρα με το γλέντι και την επίδοση των προικιών στη νύφη.

Στην Πάτρα, οι κάτοικοι αναβιώνουν τη μνήμη της Γιαννούλας της Κουλουρούς, ενός πραγματικού προσώπου που έζησε πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γιαννούλα πουλούσε κουλούρια για να επιβιώσει και, λόγω της αφέλειάς της, πίστευε ότι θα παντρευόταν τον Πρόεδρο της Αμερικής Ουίλσον. Το έθιμο αναπαριστά αυτή την ιστορία με χιούμορ και σατιρική διάθεση, με τον υποτιθέμενο γαμπρό να φτάνει στο λιμάνι ντυμένος με φράκο.

Στην Κέρκυρα, τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσα προσφέρουν ένα θέαμα που θυμίζει την ιταλική comedia dell’ arte. Οι νοικοκυρές βγαίνουν στα παράθυρα και μπαλκόνια των κεντρικών πλατειών και στενών δρομακιών, στήνοντας θεατρικό κουτσομπολιό όπου αποκαλύπτονται με χιουμοριστικό τρόπο τα μυστικά κάθε οικογένειας.

Στην Κομοτηνή, τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν παραδοσιακά δώρα. Ο μέλλων γαμπρός στέλνει τον κούρκο, ενώ η νύφη ανταποδίδει με μια γεμιστή κότα που θα σερβιριστεί την Κυριακή της Αποκριάς, συνοδευόμενη από γλυκό μπακλαβά.

Στις Σέρρες, η Τσικνοπέμπτη συνδέεται με το άναμμα φωτιών γύρω από τις οποίες συγκεντρώνονται νέοι και νέες. Εκεί, ανάμεσα στις φλόγες και τα κάρβουνα, γίνονται τα προξενιά και δημιουργούνται νέες γνωριμίες.

Στο Ξινό Νερό της Φλώρινας, διοργανώνεται χορός μασκέ με ζωντανή ορχήστρα και παραδοσιακή μουσική που κρατά μέχρι αργά το βράδυ.

Στην Πελοπόννησο, η παράδοση επιβάλλει τη σφαγή χοιρινών, από τα οποία παρασκευάζονται νοστιμότατες λιχουδιές όπως πηχτή, τσιγαρίδες, παστό και γουρναλοιφή, εδέσματα που συνοδεύουν το γιορτινό τραπέζι.

Στην Ξάνθη, η βραδιά γεμίζει με παραδοσιακά φαγητά και ατελείωτο χορό που ενώνει όλες τις γενιές.

Η Νάουσα ξεχωρίζει για την πλούσια αποκριάτικη παράδοσή της. Οι «Γενίτσαροι» και οι «Μπούλες» πρωταγωνιστούν στις εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πλατεία Καρατάσου, με πολιτιστικούς συλλόγους να οργανώνουν παραστάσεις και δρώμενα.

Στο Ηράκλειο της Κρήτης, μικροί και μεγάλοι ντύνονται με μάσκες και κοστούμια, περιφέρονται στους δρόμους τραγουδώντας και χορεύοντας, γεμίζοντας την πόλη με κέφι και χρώμα.

Στην Ιο, το βράδυ της Τσικνοπέμπτης οι μασκαράδες ζώνονται με κουδούνια προβάτων και διασχίζουν τη Χώρα, επισκεπτόμενοι σπίτια και καταστήματα σε μια ατμόσφαιρα γιορτής.

Στον Πόρο, ένα ιδιαίτερο έθιμο θέλει τους νέους να κλέβουν ένα μακαρόνι και να το τοποθετούν κάτω από το μαξιλάρι τους. Σύμφωνα με την παράδοση, το όνειρο που θα δουν θα τους αποκαλύψει ποιον θα παντρευτούν.

Στην Ήπειρο, παρόμοιο έθιμο υπάρχει με τις κορδέλες του παραδοσιακού γαϊτανακιού. Οι νέοι κόβουν τις κορδέλες στον τελευταίο απογευματινό χορό της Κυριακής της Αποκριάς και τις βάζουν στο μαξιλάρι τους για να μάθουν το μέλλον τους.

Η σύγχρονη γιορτή της Τσικνοπέμπτης

Σήμερα, η Τσικνοπέμπτη παραμένει μια από τις πιο αγαπημένες ημέρες του χρόνου για τους Έλληνες. Οι ταβέρνες και τα εστιατόρια γεμίζουν με παρέες που απολαμβάνουν σουβλάκια, μπριζόλες και άλλα ψητά κρέατα. Η μυρωδιά της τσίκνας γεμίζει τις γειτονιές, ενώ πολλοί επιλέγουν να οργανώσουν μπάρμπεκιου στα σπίτια τους ή σε εξοχικούς χώρους.

Η παράδοση συνδυάζεται αρμονικά με τη σύγχρονη ζωή, διατηρώντας τη θρησκευτική της σημασία αλλά και τον εορταστικό της χαρακτήρα. Είναι μια ημέρα που ενώνει οικογένειες και φίλους, τιμώντας την ελληνική κουλτούρα και γαστρονομία.

πηγή: parapolitika.gr